მოწმენდილ, უქარო ზამთრის დილას მთაწმინდიდან ან ნარიყალადან რომ გადახედოთ ქალაქს, მტკვრის ხეობაზე ნაცრისფერ ფენას დაინახავთ. ბევრს ნისლი ჰგონია, თუმცა ხშირად ეს ჰაერში დაგროვილი მტვერი, კვამლი და გამონაბოლქვია. ზამთარში ეს სურათი ბევრად უფრო ხშირია, ვიდრე ზაფხულში, და ამას რამდენიმე ახსნა აქვს.

ქალაქი ქვაბულში

თბილისი მტკვრის ხეობაშია გაშენებული და თითქმის ყველა მხრიდან მთებითა და გორაკებით არის შემოსაზღვრული. ქარიან დღეს ეს პრობლემა არ არის: ქარი ქალაქის ჰაერს სწრაფად ცვლის. როცა ქარი წყდება, ჰაერი ხეობაში ჩერდება და ყველაფერი, რაც მანქანებიდან, საკვამურებიდან და სამშენებლო მოედნებიდან ამოდის, იქვე გროვდება.

ინვერსია: თბილი სახურავი ცივი ჰაერის თავზე

ჩვეულებრივ, რაც უფრო მაღლა ავდივართ, მით უფრო ცივა. ამიტომ მიწასთან გამთბარი ჰაერი ზემოთ ადის და დაბინძურებაც თან მიაქვს. ზამთრის მოწმენდილ, უქარო ღამეს სხვა რამ ხდება: მიწა სწრაფად ცივდება, მის ზედაპირთან ცივი და მძიმე ჰაერი გროვდება, ზემოთ კი შედარებით თბილი ფენა რჩება. მეტეოროლოგები ამას ტემპერატურულ ინვერსიას უწოდებენ.

თბილი ფენა სახურავივით მუშაობს. ჰაერი ზემოთ ვეღარ ადის, დილის საცობის გამონაბოლქვი და გათბობის კვამლი კი ქალაქის თავზე რჩება. ასეთ დღეებში დაბინძურება ყველაზე მაღალია დილით და საღამოს. შუადღისას, როცა მზე მიწას ცოტათი გაათბობს, ინვერსია ხშირად სუსტდება და ჰაერიც უკეთესდება.

საიდან მოდის ჭუჭყი

თბილისში ჰაერის დაბინძურების მთავარ წყაროდ ტრანსპორტი ითვლება. ზამთარში მას გათბობა ემატება: ქალაქის უმეტესი ნაწილი გაზით თბება, თუმცა გარეუბნებში და კერძო სახლებში ბევრი ჯერ კიდევ შეშის ღუმელს ანთებს. სამშენებლო მტვერიც არსად წასულა. ზაფხულში ეს ყველაფერი ფართოდ იფანტება, ზამთრის უქარო დღეს კი ერთ ადგილზე რჩება.

რას ნიშნავს ციფრები

ჰაერის ხარისხის შეფასებისას ყველაზე ხშირად PM2.5-ს და PM10-ს უყურებენ. ეს მყარი ნაწილაკებია, რომელთა დიამეტრი, შესაბამისად, 2.5 და 10 მიკრომეტრზე ნაკლებია. წვრილი ნაწილაკები ფილტვებში ღრმად აღწევს, ამიტომ PM2.5 ჯანმრთელობისთვის ყველაზე საყურადღებო მაჩვენებლად ითვლება. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის რეკომენდაციით, PM2.5-ის დღიური საშუალო 15 მიკროგრამს კუბურ მეტრზე არ უნდა აღემატებოდეს, PM10-ისა კი 45-ს.

თბილისის გვერდზე ჰაერის ხარისხი ევროპული ინდექსით (EAQI) არის ნაჩვენები: რაც უფრო დაბალია რიცხვი, მით სუფთაა ჰაერი. იქვე ჩანს მომდევნო 24 საათის სურათი და ის საათი, როცა დაბინძურება ყველაზე მაღალი იქნება. ეს მონაცემები ევროპული CAMS მოდელის შეფასებაა, ამიტომ კონკრეტულ ქუჩაზე სიტუაცია შეიძლება ცოტათი განსხვავდებოდეს.

რა შეგიძლიათ გააკეთოთ

  • ბინა შუადღისას გაანიავეთ, როცა ინვერსია სუსტდება. დილის და საღამოს საცობის საათებში ფანჯარა დახურული დატოვეთ.

  • თუ გარეთ დარბიხართ, უქარო ყინვიან დღეს მთავარ გზებს მოერიდეთ და პარკი ან ქალაქის მაღლა მდებარე ნაწილი აირჩიეთ.

  • ასთმის ან გულის პრობლემების მქონე ადამიანებმა, ბავშვებმა და ხანდაზმულებმა ასეთ დღეებში გარეთ ხანგრძლივი დატვირთვა შეამცირონ.

  • ფოთლების ან ნაგვის დაწვა ზამთარში ორმაგად მავნეა: კვამლი ქალაქიდან ვერ გადის.

ჰაერს ყველაზე სწრაფად ქარი და ნალექი ასუფთავებს. თუ პროგნოზში ქარის გაძლიერებას ან წვიმას ხედავთ, ნაცრისფერი ბურუსი, სავარაუდოდ, მალე გაიფანტება.