სეტყვა ერთ-ერთი ყველაზე მოულოდნელი ამინდის მოვლენაა: ცხელ, მზიან დღეს ცა ნახევარ საათში შავდება და ციდან ყინულის მარცვლები ცვივა. ის იშვიათად გრძელდება თხუთმეტ წუთზე მეტხანს, მაგრამ ეს დროც საკმარისია, რომ ვენახი, ბაღი ან მანქანის სახურავი დააზიანოს.
როგორ ჩნდება ყინული ზაფხულში
სეტყვა ჭექა-ქუხილის ღრუბელში იბადება. ეს ღრუბელი ათ კილომეტრზე მაღლა იზრდება, იქ კი ზაფხულშიც -30 ან -40 გრადუსია. გახურებული მიწიდან ამომავალი თბილი და ნოტიო ჰაერი წყლის წვეთებს მაღლა ისვრის, სადაც ისინი იყინება. პატარა ყინულის მარცვალი ღრუბელში ზევით-ქვევით მოძრაობს, გზად ზეგაცივებულ წვეთებს ეჯახება და ფენა-ფენა იზრდება, ხახვის მსგავსად. როცა მარცვალი იმდენად მძიმდება, რომ აღმავალი ნაკადი ვეღარ იკავებს, ის მიწაზე ვარდება.
რაც უფრო ძლიერია აღმავალი ნაკადი, მით უფრო დიდი მარცვალი ასწრებს გაზრდას. ამიტომ მსხვილი სეტყვა სწორედ ყველაზე მძლავრ ჭექა-ქუხილს მოჰყვება.
როდის და სად მოდის ყველაზე ხშირად
საქართველოში სეტყვის სეზონი გაზაფხულის ბოლოდან შუა ზაფხულამდე გრძელდება, ყველაზე ხშირად მაისსა და ივნისში. დროც თითქმის ყოველთვის ერთია: შუადღის შემდეგ და საღამოს, როცა მიწა ყველაზე მეტადაა გამთბარი.
ყველაზე მეტად კახეთი ზარალდება. ალაზნის ველზე ცხელი ჰაერი გროვდება, კავკასიონის კალთები კი მას მაღლა ასვლას აიძულებს, ამიტომ ჭექა-ქუხილის ღრუბლები აქ განსაკუთრებით ძლიერია. სეტყვა ხშირია ქვემო და შიდა ქართლშიც. კახეთში 2015 წლიდან სეტყვის საწინააღმდეგო სისტემა მუშაობს: რაკეტებით ღრუბელში რეაგენტი შეაქვთ, რათა ყინული ბევრ წვრილ მარცვლად დაიშალოს და მიწამდე წვიმად ან წვრილ ხორხოშელად მოვიდეს. სისტემა რისკს ამცირებს, მაგრამ სრულ გარანტიას ვერ იძლევა.
შეიძლება თუ არა სეტყვის წინასწარ გაგება
სეტყვა ვიწრო ზოლად მოდის: ერთ სოფელში ბაღს ანადგურებს, მეზობელში კი წვეთიც არ ეცემა. ამიტომ პროგნოზი ვერ გეტყვით, რომელ ქუჩაზე მოვა, მაგრამ რისკის დანახვა შესაძლებელია. ყურადღება მიაქციეთ სამ ნიშანს:
პროგნოზში შუადღის შემდეგ ჭექა-ქუხილია მითითებული.
დღე ცხელი და დახუთულია, ნალექის ალბათობა კი საღამოსკენ მკვეთრად იზრდება.
ცაზე მაღალი, კოშკის მსგავსი ღრუბლები იზრდება: ძირი მუქი აქვთ, ზედა ნაწილი კი გრდემლივით გაშლილი.
კახეთში წასვლამდე ნახეთ თელავის საათობრივი პროგნოზი: იქ ჩანს, რომელ საათებზეა მოსალოდნელი ჭექა-ქუხილი.
როგორ დავიცვათ თავი და მანქანა
მანქანა ავტოფარეხში ან გადახურულ სადგომზე დააყენეთ. თუ ასეთი ადგილი ახლოს არ არის, სახურავსა და მინებზე სქელი პლედი ან სალონის ხალიჩები დააფარეთ.
თუ სეტყვამ გზაში მოგისწროთ, სიჩქარე შეამცირეთ და უსაფრთხო ადგილას გაჩერდით. ხეების ქვეშ დგომას მოერიდეთ: ძლიერ ქარში ტოტები ტყდება.
გარეთ ყოფნისას უახლოეს შენობაში შედით. მსხვილი სეტყვა სერიოზულ ტრავმას აყენებს, ამიტომ გზად თავი ჩანთით ან ხელებით დაიფარეთ.
სახლში ფანჯრებს მოშორდით და დარაბები ან ფარდები დახურეთ.
ვენახსა და ბაღს ყველაზე საიმედოდ სეტყვის საწინააღმდეგო ბადე იცავს, ზარალის ანაზღაურებაში კი აგროდაზღვევა გეხმარებათ.
სეტყვას ხშირად თან ახლავს ძლიერი ქარი და ელვა. ამიტომ გარეთ გასვლას ნუ იჩქარებთ, თუნდაც ყინულის ცვენა უკვე შეწყვეტილი იყოს: დაელოდეთ, სანამ ჭექა-ქუხილი გადაივლის.